Stopnie wojskowe w Wehrmachcie i SS: pełna tabela z polskimi odpowiednikami

Gefreiter, Feldwebel, Hauptmann, Generaloberst: niemieckie stopnie wojskowe z czasów II wojny światowej brzmią dziś jak zagadka, a do tego SS miała zupełnie własny system, w którym kapitan nazywał się SS-Hauptsturmführer. W dokumentach z Wilczego Szańca, we wspomnieniach i w relacjach z zamachu 20 lipca 1944 roku stopnie pojawiają się na każdej stronie. Ten przewodnik porządkuje je od szeregowca do feldmarszałka, zestawia z odpowiednikami w SS i przybliżonymi polskimi stopniami oraz wyjaśnia, skąd brały się różnice między rodzajami wojsk. Na końcu znajdziesz przykłady postaci związanych z kwaterą Hitlera i najczęstsze pytania.

Stopnie wojskowe Wehrmachtu i SS w skrócie: najważniejsze fakty

• Cztery korpusy: w Heer (wojskach lądowych) stopnie dzieliły się na szeregowych (Mannschaften), podoficerów bez portepee, podoficerów z portepee oraz oficerów, wśród których wyróżniano młodszych, sztabowych i generałów.
• Portepee jako granica: od stopnia Feldwebel podoficer nosił przy broni bocznej portepee, taki sam jak oficerski, co oznaczało wyższy status i przywileje.
• Nazwy zależne od broni: w kawalerii i artylerii Feldwebel nazywał się Wachtmeister, a Hauptmann w kawalerii Rittmeister; generałowie trzeciego stopnia nosili tytuł z nazwą broni, np. General der Infanterie lub General der Panzertruppe.
• Szczyt hierarchii: najwyższym stopniem wojskowym był Generalfeldmarschall; jedynym wyjątkiem ponad nim był Reichsmarschall, stopień stworzony w 1940 roku wyłącznie dla Hermanna Göringa.
• SS miała własne stopnie: od SS-Schütze do SS-Oberst-Gruppenführer, a na samym szczycie stał Reichsführer-SS Heinrich Himmler; stopnie SS oznaczano przede wszystkim na patkach kołnierza.
• SS-Oberführer bez odpowiednika: stopień pomiędzy pułkownikiem a generałem nie miał odpowiednika w Wehrmachcie ani w Wojsku Polskim.
• Luftwaffe i Kriegsmarine: lotnictwo używało w większości tych samych stopni co Heer, natomiast marynarka wojenna miała własne nazwy, od Matrose do Großadmiral.
• Polskie odpowiedniki są przybliżone: systemy nie pokrywały się jeden do jednego, zwłaszcza wśród podoficerów, dlatego porównania trzeba traktować orientacyjnie.

Jak zbudowana była hierarchia w Wehrmachcie

Wehrmacht, czyli siły zbrojne III Rzeszy, składał się z trzech rodzajów sił zbrojnych: wojsk lądowych (Heer), lotnictwa (Luftwaffe) i marynarki wojennej (Kriegsmarine). Wzorcem dla całego systemu stopni były wojska lądowe, najliczniejsze i najstarsze, bo ich tradycja sięgała armii pruskiej i Reichswehry z czasów Republiki Weimarskiej. Luftwaffe przejęła większość nazw z Heer, natomiast Kriegsmarine zachowała tradycyjne nazewnictwo morskie.

Niemcy dzielili żołnierzy na kilka grup, które nazywano Dienstgradgruppen. Najniżej stali szeregowi (Mannschaften). Wyżej znajdowali się podoficerowie (Unteroffiziere), przy czym dzielono ich na dwie wyraźnie odrębne grupy: podoficerów bez portepee (ohne Portepee) i z portepee (mit Portepee). Portepee to temblak z frędzlem noszony przy szabli lub bagnecie. W tradycji pruskiej był oznaką oficera, więc starszy podoficer, który go nosił, stał wyraźnie bliżej korpusu oficerskiego niż zwykły kapral.

Oficerów dzielono na oficerów młodszych (Leutnant, Oberleutnant, Hauptmann), sztabowych (Major, Oberstleutnant, Oberst) oraz generałów. Osobną kategorię stanowili kandydaci na oficerów, czyli Fahnenjunker, którzy przechodzili przez stopnie podoficerskie z dodatkowym oznaczeniem.

Warto pamiętać, że stopień to nie to samo co funkcja. Przykładem jest Hauptfeldwebel, potocznie Spieß: był to szef kompanii odpowiedzialny za jej wewnętrzne sprawy, ale formalnie funkcja, a nie osobny stopień. Pełnił ją zwykle Oberfeldwebel lub Stabsfeldwebel, a wyróżniały go dwa paski naszyte na mankietach munduru. Jak wyglądały same pododdziały, którymi dowodzili ci żołnierze, opisujemy w tekście o tym, ilu żołnierzy ma pluton, kompania i batalion.

Szeregowi (Mannschaften): od Schütze do Stabsgefreiter

Najniższy stopień w wojskach lądowych nie miał jednej nazwy. Zależał od rodzaju broni: w piechocie był to Schütze, w artylerii Kanonier, w saperach Pionier, w wojskach pancernych Panzerschütze, w kawalerii Reiter, a w wojskach górskich Jäger. Od 1942 roku w piechocie coraz powszechniej używano nazwy Grenadier, co wiązało się z przemianowaniem pułków piechoty na pułki grenadierów. Starszy szeregowy nosił odpowiednio tytuł Oberschütze, Oberkanonier albo Obergrenadier.

Wyżej stał Gefreiter. To stopień, który Polacy najczęściej tłumaczą błędnie. Gefreiter nie był podoficerem, lecz doświadczonym szeregowym, a jego odpowiednikiem jest raczej starszy szeregowy niż kapral. Nad nim znajdowali się Obergefreiter oraz Stabsgefreiter. Ten ostatni stopień przez kilka lat nie był nadawany; w maju 1942 roku przywrócono go dla długoletnich szeregowych, którzy nie mieli szans na awans do korpusu podoficerskiego. Stopnie szeregowych oznaczano przede wszystkim naszywkami w kształcie litery V (tzw. Winkel) na lewym rękawie.

Podoficerowie bez portepee i z portepee

Korpus podoficerski był kręgosłupem niemieckiej armii. To podoficerowie dowodzili drużynami, często także plutonami, szkolili rekrutów i utrzymywali dyscyplinę. Niemiecka armia słynęła z tego, że podoficer potrafił w razie potrzeby przejąć obowiązki oficera, co w warunkach wysokich strat na froncie wschodnim miało ogromne znaczenie.

Podoficerowie bez portepee

Do tej grupy należały dwa stopnie: Unteroffizier oraz Unterfeldwebel. Unteroffizier był najniższym podoficerem, zazwyczaj dowódcą drużyny. W kawalerii i artylerii Unterfeldwebel nosił nazwę Unterwachtmeister. Na naramiennikach podoficerów widniał srebrny lub szary galon (Tresse): u Unteroffiziera obszywał naramiennik z trzech stron, u Unterfeldwebla dookoła.

Podoficerowie z portepee

Tę grupę tworzyli Feldwebel, Oberfeldwebel oraz Stabsfeldwebel, przy czym ostatni z nich wprowadzono dopiero tuż przed wojną. W kawalerii i artylerii odpowiadały im stopnie Wachtmeister, Oberwachtmeister i Stabswachtmeister. Różnica w nazwie wynikała z tradycji: w dawnej armii pruskiej konne formacje miały własną terminologię, którą Wehrmacht zachował. Starszeństwo oznaczano gwiazdkami na galonowanych naramiennikach: Feldwebel miał jedną, Oberfeldwebel dwie, Stabsfeldwebel trzy.

Fahnenjunker, czyli droga do stopnia oficera

Kandydat na oficera (Fahnenjunker) nie miał odrębnej drabiny stopni. Przechodził przez stopnie szeregowych i podoficerów, a do nazwy dodawano przedrostek, np. Fahnenjunker-Gefreiter czy Fahnenjunker-Unteroffizier. Na naramiennikach nosił charakterystyczną podwójną pętlę z galonu. Po ukończeniu szkoły wojennej zostawał Fähnrichem, a następnie Oberfähnrichem, po czym mógł uzyskać nominację na stopień Leutnant. Szczegóły tego systemu zmieniały się w czasie wojny; w latach 1943-1944 rozbudowano go o kolejne stopnie z przedrostkiem Fahnenjunker, aby szybciej uzupełniać ogromne straty wśród młodszych oficerów.

Oficerowie młodsi i sztabowi

Stopnie oficerskie w Wehrmachcie były przejrzyste i łatwo porównywalne z polskimi. Oficerowie młodsi dowodzili plutonami i kompaniami, sztabowi batalionami, pułkami oraz pracowali w sztabach wyższych związków. Oficerowie Sztabu Generalnego dodawali do stopnia skrót i.G. (im Generalstab), dlatego w dokumentach spotyka się zapisy typu Oberst i.G. Nosili też karmazynowe wypustki i lampasy, które odróżniały ich od oficerów liniowych.

Na naramiennikach oficerów młodszych widniał płaski srebrny sznur: Leutnant nie miał gwiazdek, Oberleutnant jedną, Hauptmann dwie. Oficerowie sztabowi nosili naramienniki z plecionego sznura z analogicznym układem gwiazdek: Major bez gwiazdki, Oberstleutnant z jedną, Oberst z dwiema. W kawalerii kapitan nazywał się Rittmeister, co również było spuścizną tradycji konnych formacji.

Generałowie i feldmarszałkowie

Generalicja Wehrmachtu miała pięć stopni. Najniższy był Generalmajor, co bywa mylące, bo w Polsce odpowiada mu generał brygady, a nie generał major. Wyżej stał Generalleutnant, odpowiednik generała dywizji. Trzeci stopień generalski nie miał jednej nazwy: był to General z dopiskiem rodzaju broni, z której wywodził się oficer. Nad nim znajdował się Generaloberst (generał pułkownik), a na szczycie Generalfeldmarschall.

Generałowie nosili naramienniki splecione ze złotego i srebrnego sznura na czerwonym podkładzie, czerwone lampasy na spodniach oraz złote haftowane patki kołnierza na czerwonym tle. Generalmajor nie miał gwiazdek, Generalleutnant miał jedną, General dwie, Generaloberst trzy. Feldmarszałek nosił na naramiennikach skrzyżowane buławy, a jego ceremonialnym symbolem była buława marszałkowska.

General der Infanterie, der Panzertruppe, der Artillerie

Stopień odpowiadający polskiemu generałowi broni określano nazwą rodzaju wojsk. W Heer były to m.in. General der Infanterie, General der Artillerie, General der Kavallerie, General der Pioniere, General der Nachrichtentruppe, General der Gebirgstruppe oraz General der Panzertruppe. Dopisek wskazywał pochodzenie oficera, a nie to, czym akurat dowodził, dlatego General der Artillerie mógł kierować korpusem piechoty albo pracować w sztabie. Analogicznie w Luftwaffe istnieli General der Flieger czy General der Flakartillerie.

Feldmarszałkowie z 19 lipca 1940 roku

Stopień Generalfeldmarschall był przed wojną nadawany wyjątkowo rzadko. Zmieniło się to po klęsce Francji: 19 lipca 1940 roku, podczas posiedzenia Reichstagu w berlińskiej Operze Krolla, Hitler awansował na feldmarszałków dwunastu generałów Heer i Luftwaffe. Masowe nominacje miały nagrodzić dowódców, ale jednocześnie osłabiały prestiż stopnia i wiązały generalicję z dyktatorem. Hitler później wielokrotnie odwoływał feldmarszałków ze stanowisk, a szczególnie w ostatnich latach wojny kariera nawet najwyżej postawionego oficera zależała od jego łaski.

Reichsmarschall: stopień dla jednego człowieka

Tego samego dnia Hermann Göring, od 1938 roku Generalfeldmarschall, otrzymał stworzony specjalnie dla niego stopień Reichsmarschall des Großdeutschen Reiches. Stawiał go ponad wszystkimi feldmarszałkami i podkreślał jego pozycję jako wyznaczonego następcy Hitlera. Nikt inny nigdy nie nosił tego stopnia. Więcej o karierze i upadku dowódcy Luftwaffe przeczytasz w biografii Hermanna Göringa.

Odrębności w Luftwaffe i Kriegsmarine

Luftwaffe

Lotnictwo przejęło większość stopni wojsk lądowych, z kilkoma zmianami. Najniższy stopień nazywał się Flieger, a wśród szeregowych występował dodatkowo Hauptgefreiter. Podoficerowie i oficerowie nosili te same nazwy co w Heer (Unteroffizier, Feldwebel, Leutnant, Hauptmann, Oberst), natomiast generałowie trzeciego stopnia nosili tytuły General der Flieger, General der Flakartillerie, General der Luftnachrichtentruppe, a pod koniec wojny także General der Fallschirmtruppe. Najbardziej widoczną różnicą były patki kołnierza: w Luftwaffe stopień wskazywała na nich liczba stylizowanych skrzydełek (tzw. mew), a nie tylko naramienniki.

Kriegsmarine

Marynarka wojenna miała całkowicie odrębne nazewnictwo. Szeregowi nosili stopnie od Matrose przez Matrosengefreiter i Matrosenobergefreiter, podoficerowie zaczynali od stopnia Maat i Obermaat, a podoficerów z portepee nazywano zależnie od specjalności, np. Bootsmann i Oberbootsmann. Stopnie oficerskie oznaczano złotymi paskami na rękawach, jak w większości flot świata.

Stopień Großadmiral otrzymali w czasie wojny tylko dwaj oficerowie: Erich Raeder w 1939 roku i Karl Dönitz w styczniu 1943 roku.

Stopnie w SS i Waffen-SS

SS (Schutzstaffel) powstała jako partyjna ochrona Hitlera i rozrosła się w potężną organizację obejmującą aparat policyjny, obozy koncentracyjne oraz formacje zbrojne. Po wojnie Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze uznał SS za organizację zbrodniczą. Waffen-SS, czyli zbrojne ramię SS, nie była częścią Wehrmachtu, choć na froncie jej dywizje podlegały operacyjnie dowództwom wojskowym. Jej zalążkiem była m.in. Leibstandarte SS Adolf Hitler, gwardia przyboczna Führera.

Skąd wzięły się nazwy stopni SS

Stopnie SS wywodziły się z nazw jednostek organizacyjnych dawnych bojówek partyjnych SA: Schar (grupka), Trupp, Sturm (odpowiednik kompanii), Sturmbann (batalion), Standarte (pułk), Gruppe. Stąd SS-Sturmführer był pierwotnie dowódcą Sturmu, a SS-Standartenführer dowódcą Standarte. Z czasem powiązanie z funkcją osłabło i nazwy stały się zwykłymi stopniami. Przedrostek SS- był obowiązkowy i odróżniał je od podobnie brzmiących stopni SA.

Pełna drabina stopni SS

Szeregowi to SS-Schütze (w SS ogólnej SS-Mann), SS-Oberschütze, SS-Sturmmann i SS-Rottenführer. Podoficerami byli SS-Unterscharführer, SS-Scharführer, SS-Oberscharführer, SS-Hauptscharführer oraz SS-Sturmscharführer, stopień występujący w Waffen-SS. Oficerów młodszych reprezentowali SS-Untersturmführer, SS-Obersturmführer i SS-Hauptsturmführer, sztabowych SS-Sturmbannführer, SS-Obersturmbannführer i SS-Standartenführer. Między nimi a generałami stał SS-Oberführer, który nie miał odpowiednika w Wehrmachcie.

Generałami SS byli SS-Brigadeführer, SS-Gruppenführer, SS-Obergruppenführer i, od 1942 roku, SS-Oberst-Gruppenführer. Od 1940 roku generałowie Waffen-SS dodawali do stopnia tytuł wojskowy, np. SS-Gruppenführer und Generalleutnant der Waffen-SS, co podkreślało ich zrównanie z generałami Wehrmachtu.

SS-Oberst-Gruppenführer i Reichsführer-SS

Stopień SS-Oberst-Gruppenführer, odpowiednik Generaloberst, Hitler zatwierdził w kwietniu 1942 roku, a pierwsze nominacje antydatowano na 20 kwietnia 1942 roku. Otrzymały go tylko cztery osoby: Josef (Sepp) Dietrich, dawny dowódca Leibstandarte, Kurt Daluege, szef policji porządkowej, Franz Xaver Schwarz, skarbnik NSDAP, oraz w sierpniu 1944 roku Paul Hausser.

Ponad wszystkimi stał Reichsführer-SS. Formalnie było to stanowisko przywódcy całej SS, a nie stopień wojskowy w ścisłym znaczeniu, choć w hierarchii protokolarnej stawiano je na poziomie feldmarszałka. Od stycznia 1929 roku funkcję tę pełnił Heinrich Himmler. Po zamachu z 20 lipca 1944 roku Himmler przejął także dowództwo Armii Rezerwowej (Ersatzheer), a więc stanowisko, na którego sztabie pracował wcześniej Stauffenberg.

Oznaczenia: patki z runami i liśćmi dębu

Najbardziej charakterystycznym elementem munduru SS były czarne patki kołnierza. Na prawej patce szeregowi, podoficerowie i oficerowie do stopnia SS-Obersturmbannführer nosili runy SS albo oznaczenie jednostki, a na lewej oznaczenie stopnia w postaci gwiazdek (tzw. pipsów) i belek. Od stopnia SS-Standartenführer oznaczenia stopnia w postaci liści dębu pojawiały się na obu patkach, a u generałów także gwiazdki. Waffen-SS nosiła dodatkowo naramienniki wzorowane na wojskowych, dzięki którym żołnierze Wehrmachtu mogli szybko rozpoznać stopień esesmana.

Waffenfarbe: kolory rodzajów wojsk

Oprócz stopnia mundur informował o rodzaju wojsk. Służyła temu Waffenfarbe, kolor wypustek na naramiennikach, patkach i czapkach. W Heer najważniejsze barwy to:

• Biały: piechota.
• Różowy: wojska pancerne.
• Czerwony: artyleria, a także generałowie (lampasy i podkład naramienników).
• Złotożółty: kawaleria i rozpoznanie.
• Czarny: saperzy.
• Cytrynowożółty: łączność.
• Karmazynowy: oficerowie Sztabu Generalnego.

Luftwaffe stosowała własną paletę, w której żółty oznaczał personel latający i spadochroniarzy, a czerwony artylerię przeciwlotniczą. Waffen-SS przejęła system barw w dużej mierze wzorowany na Heer.

Wehrmacht a SS: najważniejsze różnice

Różnica między Wehrmachtem a SS nie sprowadzała się do nazw stopni. Wehrmacht był regularną armią państwa, podporządkowaną naczelnemu dowództwu (OKW) i dowództwom rodzajów sił zbrojnych. SS była organizacją partyjną, podległą Himmlerowi, z własnym systemem szkolenia, awansów i ideologicznej selekcji. Oficerów SS kształciły szkoły junkrów SS w Bad Tölz i Brunszwiku, a nie wojskowe szkoły wojenne.

W praktyce oznaczało to też odmienne oznaczenia (stopień SS na patce kołnierza, w Wehrmachcie przede wszystkim na naramiennikach), inne nazewnictwo i odmienną kulturę organizacyjną. W Wehrmachcie dopisek rodzaju broni przy stopniu generała był oczywistością, a generałowie Waffen-SS musieli dopiero uzyskać wojskowe tytuły, by być traktowani na równi z kolegami z armii. SS intensywnie werbowała też młodzież z Hitlerjugend, a w 1943 roku z ochotników z tej organizacji utworzono 12. Dywizję Pancerną SS Hitlerjugend.

Stopnie postaci związanych z Wilczym Szańcem

W kwaterze pod Kętrzynem pracowali lub bywali najwyżsi rangą dowódcy III Rzeszy. Ich stopnie pomagają zrozumieć, kto z kim rozmawiał podczas codziennych odpraw sytuacyjnych.

Keitel i Jodl: feldmarszałek i generał pułkownik

Wilhelm Keitel, szef Naczelnego Dowództwa Wehrmachtu (OKW), należał do dwunastu generałów awansowanych na feldmarszałków 19 lipca 1940 roku. Mimo najwyższego stopnia nie dowodził wojskami w polu, a wśród części oficerów miał opinię uległego wykonawcy woli Hitlera. Alfred Jodl, szef sztabu dowodzenia OKW, od lipca 1940 roku był generałem artylerii (General der Artillerie), a 30 stycznia 1944 roku został Generaloberst. Feldmarszałkiem nigdy nie został. Obaj mieli w Wilczym Szańcu własne kwatery i uczestniczyli w odprawie 20 lipca 1944 roku.

Rommel, Guderian i Manstein

Erwin Rommel otrzymał buławę feldmarszałka w czerwcu 1942 roku, po zdobyciu Tobruku. Erich von Manstein został Generalfeldmarschall 1 lipca 1942 roku, po zdobyciu Sewastopola. Heinz Guderian, twórca niemieckich wojsk pancernych, zatrzymał się na stopniu Generaloberst, który otrzymał 19 lipca 1940 roku. Nie przeszkodziło mu to w objęciu po zamachu 20 lipca 1944 roku obowiązków szefa Sztabu Generalnego wojsk lądowych.

Stauffenberg: pułkownik Sztabu Generalnego

Claus Schenk von Stauffenberg przyjechał do Wilczego Szańca 20 lipca 1944 roku jako Oberst i.G., czyli pułkownik Sztabu Generalnego, i szef sztabu dowódcy Armii Rezerwowej, generała pułkownika Friedricha Fromma. To dzięki tej funkcji miał dostęp do odpraw z udziałem Hitlera. Stopień pułkownika uzyskał w 1944 roku, a wcześniej, od 1 stycznia 1943 roku, był podpułkownikiem (Oberstleutnant i.G.).

Göring i Himmler

Hermann Göring łączył funkcję naczelnego dowódcy Luftwaffe z jedynym w swoim rodzaju stopniem Reichsmarschall, co w hierarchii stawiało go ponad Keitlem i wszystkimi feldmarszałkami. Heinrich Himmler nie miał stopnia wojskowego Wehrmachtu, ale jako Reichsführer-SS kontrolował SS, policję i aparat terroru, a pod koniec wojny także formacje wojskowe. Göring miał własny bunkier na terenie Wilczego Szańca, a Himmler korzystał z pobliskiej kwatery polowej Hochwald w Pozezdrzu.

Najczęściej zadawane pytania o stopnie wojskowe w Wehrmachcie i SS

Jaki stopień w SS odpowiadał kapitanowi (Hauptmann)?

Hauptmannowi Wehrmachtu odpowiadał SS-Hauptsturmführer. W polskiej terminologii to kapitan, a w kawalerii Wehrmachtu ten sam stopień nazywano Rittmeister, czyli rotmistrz.

Czy Gefreiter to kapral?

Nie do końca. Gefreiter był doświadczonym szeregowym, a nie podoficerem, dlatego bliżej mu do polskiego starszego szeregowego. Tłumaczenie jako kapral jest popularne, ale nieprecyzyjne, podobnie jak określanie Hitlera z czasów I wojny światowej mianem kaprala.

Czym różnił się Feldwebel od Wachtmeistra?

Był to ten sam stopień podoficerski, odpowiednik sierżanta. Nazwa Wachtmeister obowiązywała w kawalerii i artylerii, co wynikało z tradycji dawnych formacji konnych armii pruskiej.

Co oznaczał stopień General der Panzertruppe?

Był to trzeci stopień generalski, odpowiednik polskiego generała broni. Dopisek der Panzertruppe wskazywał, że oficer wywodził się z wojsk pancernych; inni generałowie tego szczebla nosili tytuły General der Infanterie czy General der Artillerie.

Jaki był najwyższy stopień w SS?

Najwyższym stopniem SS był SS-Oberst-Gruppenführer, wprowadzony w 1942 roku i nadany tylko czterem osobom. Ponad nim stał Reichsführer-SS Heinrich Himmler, ale było to stanowisko przywódcy całej organizacji, a nie zwykły stopień.

Kto był Reichsmarschallem?

Jedynym Reichsmarschallem był Hermann Göring, który otrzymał ten stopień 19 lipca 1940 roku. Stawiał go ponad wszystkimi feldmarszałkami Wehrmachtu.

Czy SS-Oberführer to generał?

Nie. SS-Oberführer stał między SS-Standartenführerem (pułkownikiem) a SS-Brigadeführerem (generałem brygady) i nie miał odpowiednika ani w Wehrmachcie, ani w Wojsku Polskim.

Jaki stopień miał Stauffenberg w dniu zamachu?

W dniu zamachu 20 lipca 1944 roku Claus von Stauffenberg był pułkownikiem Sztabu Generalnego (Oberst i.G.). Pełnił funkcję szefa sztabu dowódcy Armii Rezerwowej, generała pułkownika Friedricha Fromma.

Podsumowanie

Niemiecki system stopni wojskowych z czasów II wojny światowej opierał się na pruskiej tradycji: podziale na szeregowych, podoficerów bez portepee i z portepee oraz oficerów, z nazwami zależnymi od rodzaju broni. Luftwaffe przejęła go niemal w całości, Kriegsmarine używała morskich nazw, a SS stworzyła własną drabinę stopni wywodzącą się z partyjnych bojówek. Znajomość tych stopni ułatwia lekturę dokumentów i wspomnień z Wilczego Szańca, gdzie feldmarszałkowie, generałowie i pułkownicy spotykali się codziennie na odprawach u Hitlera. Jeśli chcesz porównać je ze współczesnym systemem, zajrzyj do przewodnika po stopniach wojskowych w Wojsku Polskim.