Heinz Guderian

Generał Heinz Guderian

Urodzony 4 sierpnia 1888 w Kulm, zm. 14 maja 1954 w Schwangau

Gdyby II wojnę światową można było sprowadzić do jednego symbolu, byłby nim zapewne czołg w natarciu. A za tym obrazem stoi jeden człowiek bardziej niż ktokolwiek inny – Heinz Guderian, twórca nowoczesnej doktryny pancernej, ojciec blitzkriegu i generał, który sprawił, że Wehrmacht przez pierwsze lata wojny zdawał się nie do zatrzymania. Jego nazwisko jest synonimem szybkości, zaskoczenia i siły przebicia – cech, które zdefiniowały pierwszą fazę II wojny światowej i na trwałe odmieniły sztukę wojenną.

Jednak za błyskotliwym wojskowym umysłem kryje się postać głęboko uwikłana w zbrodniczy system, któremu służyła. Guderian był bliskim współpracownikiem Hitlera, jednym ze stałych uczestników narad w Wilczym Szańcu na Mazurach i człowiekiem, którego pamiętniki przez dekady pomagały budować fałszywy mit „czystego Wehrmachtu”. Jego historia to kolejny dowód na to, że geniusz wojskowy i moralna odpowiedzialność to dwie zupełnie różne sprawy – i że oceniając ludzi tej epoki, nie wolno zapominać o żadnej z nich. Tę walkę o prawdę historyczną toczymy do dziś.

Pochodzenie i wczesna kariera Guderiana – syn pruskiego oficera

Heinz Wilhelm Guderian urodził się 17 czerwca 1888 roku w Kulm, w ówczesnych Prusach Zachodnich – mieście, które dziś nosi polską nazwę Chełmno. Jego rodzina miała charakter typowo pruski: ojciec Friedrich był zawodowym oficerem, który doszedł do rangi generała. W takim środowisku droga syna była z góry wyznaczona – wojsko, dyscyplina, służba. Guderian uczęszczał do szkół kadetów w Karlsruhe i Gross-Lichterfelde, po czym w 1907 roku wstąpił do armii jako kadet-podchorąży w 10. Batalionem Jegrów Hanowerskich – oddziale, którym w tym samym czasie dowodził jego własny ojciec.

Młody Heinz Guderian

Podczas I wojny światowej Guderian służył głównie jako oficer sztabowy. To właśnie w tym charakterze – analizując raporty, mapy i raporty taktyczne – ukształtował swój umysł strategiczny. Obserwował z bliska klęskę ofensywy wiosny 1918 roku: Niemcy przełamali front aliantów, ale nie mogli utrzymać impetu, bo oddziały piesze nie nadążały za pierwszą linią. Ten wniosek zaważył na całej jego późniejszej filozofii – kluczem do zwycięstwa jest zmotoryzowanie przełamania i utrzymanie tempa za wszelką cenę.

Po klęsce Niemiec Guderian pozostał w znacznie okrojonej Reichswehrze Republiki Weimarskiej. Był jednym z zaledwie 4000 oficerów wybranych do służby w armii ograniczonej traktatem wersalskim do 100 000 żołnierzy. Fakt ten świadczy o tym, jak wysoko był ceniony już w tamtym czasie. W Reichswehrze poświęcił się intensywnemu studiowaniu teorii wojskowości, wnikliwie czytając prace brytyjskiego generała J.F.C. Fullera i Charles’a de Gaulle’a – obaj postulowali tworzenie samodzielnych formacji pancernych ze wsparciem piechoty zmotoryzowanej i lotnictwa.

Achtung Panzer! – rewolucja w myśleniu o wojnie pancernej

W 1931 roku Guderian objął stanowisko szefa sztabu Inspektoratu Wojsk Zmotoryzowanych. Był to moment przełomowy – po raz pierwszy znalazł się na stanowisku, z którego mógł realnie wpływać na kształt przyszłej armii pancernej. Pracował nad organizacją pierwszych dywizji pancernych, budował doktrynę ich użycia i przekonywał sceptyczne dowództwo do swoich rewolucyjnych pomysłów. Opór konserwatywnych generałów był znaczny – wielu z nich uważało, że czołgi są tylko uzupełnieniem piechoty, a nie samodzielną siłą uderzeniową.

Jesienią 1936 roku Guderian otrzymał polecenie napisania popularyzatorskiej książki o wojnie pancernej. Efektem była publikacja, która przeszła do historii: Achtung Panzer! wydana w 1937 roku stała się manifestem nowej filozofii wojennej. Guderian wykładał w niej swoją teorię skoncentrowanego użycia czołgów: „wyższość choćby na lokalnym poziomie można osiągnąć jedynie przez skupienie wszystkich dostępnych sił – rozpraszanie czołgów równo między armie, korpusy i dywizje to recepta na wieczną słabość”. Książka była czytana przez wojskowych na całym świecie, a George S. Patton i Bernard Montgomery czerpali z niej inspirację.

Kluczem do sukcesu Guderiana był Hitler, który – w odróżnieniu od konserwatywnego korpusu oficerskiego – od razu zrozumiał i pokochał koncepcję blitzkriegu. W 1935 roku Guderian przyciągnął uwagę Führera podczas demonstracji wojsk zmotoryzowanych. Wsparcie polityczne najwyższego szczebla sprawiło, że idee Guderiana stały się doktryną całej armii. W przeciwieństwie do reform-minded contemporaries w innych armiach, Guderian znalazł sympatycznego sojusznika w Hitlerze, co umożliwiło Niemcom zbudowanie taktycznej przewagi na początku II wojny światowej. Warto jednak odnotować, że rola Guderiana jako „ojca blitzkriegu” była przez niego samego po wojnie wyolbrzymiana – historycy wskazują, że inni oficerowie, jak generał Oswald Lutz, mieli równie istotny wkład.

Generał Heinz Guderian – autor doktryny Blitzkriegu

Polska 1939 i Francja 1940 – blitzkrieg Guderiana w praktyce

We wrześniu 1939 roku Guderian dowodził XIX Korpusem Pancernym podczas inwazji na Polskę. Jego korpus – złożony z dywizji pancernych i zmotoryzowanych – wykonał szybki manewr oskrzydlający, który zadziwił zarówno polskie dowództwo, jak i własnych przełożonych. Guderian dowodził z pierwszej linii, często przemieszczając się wraz z czołowymi oddziałami w samochodzie opancerzonym z radiostacją, co pozwalało mu na bieżąco reagować na zmieniającą się sytuację. Szybkość jego działania sprowokowała słynną kłótnię z dowódcą grupy pancernej generałem Erichem Höppnerem – Guderian posunął się za daleko bez zezwolenia i musiał bronić swoich decyzji przed sądem honorowym, który ostatecznie go uniewinnił.

Prawdziwym tryumfem był jednak maj 1940 roku, kiedy XIX Korpus Pancerny przebił się przez Ardeny i w błyskawicznym tempie dotarł do kanału La Manche. To właśnie przełamanie Guderiana pod Sedanem było sercem planu Sichelschnitt i decydującym ciosem kampanii zachodniej. Jego czołgi pokonały w kilka dni odległość, którą alianckie dowództwo uznawało za niemożliwą w tak krótkim czasie. Kiedy Guderian dotarł do Abbeville nad kanałem La Manche, odcinając całe alianckie zgrupowanie w Belgii, sam Hitler miał powiedzieć, że ten wynik jest „jak cud”. To była chwila, gdy cały świat usłyszał o Guderio jako o człowieku, który podbił Francję w sześć tygodni. Kampania ta na zawsze zmieniła oblicze wojennej Europy.

Operacja Barbarossa i front wschodni – triumfy Guderiana i pierwsza klęska

Gdy w czerwcu 1941 roku ruszyła operacja Barbarossa, Guderian dowodził 2. Grupą Pancerną, jedną z czterech pancernych grup uderzeniowych atakujących Związek Radziecki. Pierwsze tygodnie kampanii przyniosły zawrotne sukcesy – w bitwach okrążeniowych pod Białymstokiem, Mińskiem i Smoleńskiem do niewoli wzięto setki tysięcy żołnierzy radzieckich, a Armia Czerwona wydawała się bliskiej całkowitego rozbicia. Guderian dowodził ze zwykłą sobie energią i brawurą – często za daleko wysuniętymi liniami własnych wojsk, co nieraz doprowadzało do napięć ze sztabem.

Latem 1941 roku doszło do słynnej kłótni Guderiana z Hitlerem o strategię. Guderian chciał kontynuować marsz na Moskwę – uważał, że szybkie zdobycie stolicy zakończy wojnę. Hitler nakazał jednak skierowanie głównych sił pancernych na południe, ku Ukrainie i Kijowowi. Guderian apelował, protestował i ostatecznie się podporządkował. Operacja kijowska przyniosła gigantyczne okrążenie – do niewoli wzięto ponad 600 000 żołnierzy, co było jedną z największych katastrof militarnych w historii. Wzmocnione następnie grupy pancerne ruszyły na Moskwę w ramach operacji Tajfun.

Zimą 1941/1942 roku ofensywa na Moskwę załamała się. Armia Czerwona, wsparta mrozami sięgającymi minus 40 stopni Celsjusza i świeżymi dywizjami syberyjskimi, przeszła do kontrofensywy. Guderian, którego żołnierze nie mieli zimowego umundurowania, a sprzęt masowo się psuł w ekstremalnych temperaturach, nalegał na cofnięcie się na defensywne pozycje zimowe. Hitler odmówił i zakazał jakichkolwiek odwrotów. Guderian złamał ten zakaz, zarządzając lokalne cofnięcia, co zakończyło się jego dymisją w grudniu 1941 roku. Przez ponad rok pozostawał bez przydziału.

Powrót Heinza Guderiana do służby – Inspektor Generalny Wojsk Pancernych

Po katastrofie stalingradzkiej Hitler potrzebował kogoś, kto odbuduje rozbite wojska pancerne. W lutym 1943 roku odwołał Guderiana z rezerwy i mianował go Inspektorem Generalnym Wojsk Pancernych. Było to stanowisko o ogromnym znaczeniu – Guderian odpowiadał za całość organizacji, szkolenia i wyposażenia sił pancernych Rzeszy. Nawiązał bliską współpracę z Albertem Speerem, ministrem uzbrojenia, w celu przyspieszenia produkcji czołgów. Zajmował się też udoskonalaniem czołgów Panther i Tiger, próbując usunąć liczne wady konstrukcyjne trzeciej generacji tych pojazdów – tych samych, o których można przeczytać na stronie poświęconej Pantherowi.

Heinz Guderian podczas inspekcji czołgów Leibstandarte SS Adolf Hitler w 1943

Latem 1943 roku Guderian był zdecydowanym przeciwnikiem operacji Cytadela – ofensywy pod Kurskiem. Pytany przez Hitlera o zdanie, miał powiedzieć: „Dlaczego w ogóle atakujemy na wschodzie tego roku?” Hitler odpowiedział, że na samą myśl o tym ataku żołądek mu się wywraca. Guderian skonkludował: „W takim razie ma pan właściwy stosunek do tej sytuacji. Zostawcie to.” Mimo to operacja ruszyła – i zakończyła się klęską, definitywnie oddając inicjatywę strategiczną Armii Czerwonej.

Szef Sztabu Generalnego – ostatni rok wojny

21 lipca 1944 roku – dzień po zamachu na Hitlera w Wilczym Szańcu – Guderian został mianowany Szefem Sztabu Generalnego Wojsk Lądowych. Był to moment głęboko paradoksalny: nominacja nastąpiła natychmiast po zamachu, którego Guderian nie poparł i którego potępił. Hitler wybrał go z kilku powodów: Guderian był technicznie kompetentny, nie był uwikłany w spisek i cieszył się poparciem Goebbelsa, który opisał go jako „niezrównanego w lojalności wobec Führera”. Co więcej, Hitler mianował go jednocześnie członkiem „Sądu Honorowego” – gremium, które wykluczało oficerów związanych z zamachem z wojska, przekazując ich Trybunałowi Ludowemu na pewną śmierć.

Jako szef Sztabu Generalnego Guderian uczestniczył w codziennych naradach wojennych – najpierw w Wilczym Szańcu w Gierłoży, a po jego opuszczeniu w innych kwaterach. Jego relacja z Hitlerem w tym ostatnim roku wojny była pasmem kłótni i frustracji. Guderian wielokrotnie alarmował przed sowiecką ofensywą na wschodzie, domagał się wycofania wojsk z Kurlandii i Norwegii, by wzmocnić zagrożone odcinki frontu. Hitler każdorazowo odmawiał. W grudniu 1944 roku Guderian odwiedził Hitlera w kwaterze Adlershorst w górach Taunus, by błagać go o odwołanie ofensywy w Ardenach i przeniesienie sił na wschód. Jego błagania były daremne – Hitler nazwał sowieckie przygotowania do ofensywy „gigantycznym blefem”.

28 marca 1945 roku, po kolejnej burzliwej kłótni, Hitler odesłał Guderiana na przymusowy urlop. Był to jego koniec jako aktywnego dowódcy. Kilka tygodni później, 10 maja 1945 roku, Guderian poddał się wojskom amerykańskim. Trafił do obozu jenieckiego, z którego zwolniono go bez postawienia zarzutów w 1948 roku.

Guderian a Wilczy Szaniec – stały bywalec mazurskiej kwatery

Heinz Guderian należał do grona oficerów najściślej związanych z Wilczym Szańcem – kwaterą główną Hitlera w mazurskim lesie pod Gierłożą. Od chwili mianowania go szefem Sztabu Generalnego w lipcu 1944 roku, Guderian uczestniczył w codziennych naradach wojennych prowadzonych przez Hitlera – tych samych, które wcześniej były udziałem Jodla i Keitla. Historyk opisujący tamten okres zaznacza wyraźnie: w murach kwatery Hitler prowadził codzienne narady ze starszymi dowódcami wojskowymi, w tym z Wilhelmem Keitlem, Alfredem Jodlem i Heinzem Guderianem, podczas których podejmowano strategiczne decyzje kształtujące przebieg wojny na froncie wschodnim.

Wilczy Szaniec był miejscem, w którym Guderian miewał z Hitlerem najbardziej dramatyczne starcia. Narady bywały burzliwe do granic wytrzymałości obu stron – Guderian krzykliwy i bezpośredni, Hitler coraz bardziej oderwany od rzeczywistości. Pewnego razu podczas narady w kwaterze Guderian tak zawzięcie argumentował, że Hitler wstał od stołu i opuścił salę. Innym razem obaj krzyczeli na siebie, podczas gdy zdenerwowani adiutanci stali przy drzwiach gotowi interweniować. Ta nieustanna konfrontacja stanowiła tło dla codziennego życia kwatery w ostatnim roku jej funkcjonowania.

Heinz Guderian odznaczany przez Adolfa Hitlera

Guderian był też obecny w Wilczym Szańcu lub w jego bezpośredniej orbicie w sierpniu 1944 roku, gdy Hitler wydał rozkaz wymordowania mieszkańców Warszawy po wybuchu powstania. Według zeznań SS-Obergruppenführera Ericha von dem Bach-Zelewskiego, Hitler wydał Himmlerowi i Guderianowi ustny rozkaz zrównania Warszawy z ziemią i eksterminacji wszystkich jej mieszkańców w nocy z 1 na 2 sierpnia lub wczesnym rankiem 2 sierpnia 1944 roku. Ten fakt – obecność Guderiana przy wydaniu tego rozkazu – jest jednym z najbardziej obciążających elementów jego biografii i bezpośrednio łączy go z centralą dowodzenia Trzeciej Rzeszy jako miejscem podejmowania zbrodniczych decyzji.

Wilczy Szaniec opuszczono w nocy z 22 na 23 listopada 1944 roku, gdy zbliżający się front sowiecki uczynił dalszy pobyt w mazurskiej kwaterze niemożliwym. Guderian uczestniczył w tym etapie – wraz z Hitlerem i całym aparatem dowodzenia przeniósł się do kwatery Adlershorst w górach Taunus. Bunkry Wilczego Szańca wysadzono w powietrze w styczniu 1945 roku. Ich ruiny można dziś zwiedzać – i wyobrazić sobie, jak wyglądały narady, w których Guderian uczestniczył.

Zbrodnie wojenne – co ukryły pamiętniki „Schnellego Heinza”

Po wojnie Guderian zbudował wizerunek apolitycznego technika wojskowości, którego jedyną pasją były czołgi i taktyka. Jego pamiętniki Panzer Leader (w Polsce wydane jako Wspomnienia żołnierza), opublikowane w 1951 roku, stały się bestsellerem i przez dekady kształtowały obraz blitzkriegu jako „czystej” rewolucji wojskowej. W autobiografii Guderian przedstawił siebie jako jedynego twórcę niemieckich sił pancernych, całkowicie pomijając swoją relację z Hitlerem i reżimem nazistowskim, a także wszelkie wzmianki o zbrodniach wojennych.

Tymczasem rzeczywistość wyglądała inaczej. Jednostki pod dowództwem Guderiana wykonywały zbrodniczy rozkaz o komisarzach podczas Barbarossy – oznaczało to systematyczne mordowanie schwytanych radzieckich oficerów politycznych. Guderian był też zamieszany w zlecanie represji po Powstaniu Warszawskim w 1944 roku, a historycy wskazują, że jego pamiętniki całkowicie przemilczają jego współudział w zbrodniach wojennych podczas Barbarossy.

Guderian aktywnie uczestniczył też w nazistowskim systemie politycznym w stopniu, który sam po wojnie starannie ukrył. W październiku 1944 roku uczestniczył w wiecu Volkssturmu u boku Himmlera i Lammersego, gdzie publicznie oświadczył, że „95 milionów narodowych socjalistów stoi za Adolfem Hitlerem”. Hitler „kupił” lojalność Guderiana konkretnymi przekupstwami: podarował mu posiadłość ziemską i wypłacał miesięcznie 2000 reichsmarek – fakty, o których pamiętniki nie wspominają ani słowem.

Guderian jako szef Sztabu Generalnego przewodniczył też „Sądowi Honorowemu”, który wydalał z wojska oficerów podejrzanych o udział w zamachu z 20 lipca 1944 roku. Wykluczenie z armii oznaczało przekazanie ich Trybunałowi Ludowemu – a ten z reguły wydawał wyroki śmierci. Guderian uczestniczył więc bezpośrednio w mechanizmie, który posłał na śmierć setki oficerów Rzeszy, w tym Stauffenberga i jego towarzyszy.

Ocena historyczna – geniusz bez wyrzutów sumienia

Czy Guderian był zbrodniarzem wojennym? Odpowiedź jest skomplikowana, ale obciążająca. Formalnie – inaczej niż w przypadku Mansteina – nie został skazany. Zwolniono go z obozu jenieckiego bez postawienia zarzutów w 1948 roku. Jednak brak wyroku nie oznacza braku winy. Historycy wskazują wyraźnie, że jednostki Guderiana stosowały rozkaz o komisarzach, że był obecny przy wydaniu rozkazu wymordowania Warszawy, że uczestniczył w „Sądzie Honorowym” wydającym ludzi na śmierć, i że całe życie publicznie lojalnie wspierał reżim, który finansował go darowiznami z majątku narodowego.

Jego pamiętniki były przez dekady czytane jako wiarygodna relacja historyczna, a tymczasem historycy – jak Pier Paolo Battistelli – wykazali, że Guderian celowo przepisał historię. Wyolbrzymił własną rolę w tworzeniu doktryny pancernej, przemilczał swoją zależność od Hitlera i zataił zbrodnie. W ten sposób stał się jednym z głównych architektów mitu „czystego Wehrmachtu” – fałszywego obrazu armii walczącej honorowo, niepowiązanej ze zbrodniami SS i reżimu. Historia NSDAP i machina wojenna Rzeszy to dwie strony tej samej monety – i Guderian był zarówno śrubką, jak i kołem zamachowym tej maszyny.

Grób Heinza Guderiana – Goslar, Niemcy (źródło: findgrave.com)

Ostateczna ocena Guderiana powinna łączyć uznanie dla jego niezaprzeczalnych osiągnięć wojskowych z pełną świadomością jego moralnych zaniedbań i aktywnego udziału w zbrodniczym systemie. Był genialnym innowatorem, który zmienił oblicze nowoczesnej wojny – i był człowiekiem, który całe życie służył reżimowi, brał od niego łapówki, uczestniczył w mechanizmach zbrodni i nigdy nie wyraził żalu. Guderian zmarł 14 maja 1954 roku w Schwangau w Bawarii, w wieku 65 lat, otoczony szacunkiem środowisk wojskowych Zachodu i nigdy nie rozliczony ze swojej rzeczywistej roli w historii.

Podsumowanie – ojciec blitzkriegu i jego milczące pamiętniki

Heinz Guderian na zawsze zmienił sposób prowadzenia wojen. Jego koncepcja skoncentrowanego użycia wojsk pancernych z motoryzowanym wsparciem piechoty i lotnictwa – blitzkrieg – jest do dziś studiowana w akademiach wojskowych. Polska, Francja, a potem ogromne przestrzenie Związku Radzieckiego były sceną jego triumfów, które przez lata definiowały obraz nowoczesnej ofensywy pancernej.

Jednocześnie był człowiekiem głęboko wpisanym w machinę Wilczego Szańca i całego aparatu nazistowskiego dowodzenia – od codziennych narad wojennych po udział w zbrodniczych decyzjach. Jego pamiętniki, zręcznie napisane i barwne, przez pół wieku zakrywały tę prawdę warstwą „wojennej romantyczności”. Dziś, gdy historycy sięgają do archiwów, obraz staje się pełniejszy i mniej wygodny. Dla miłośników historii odwiedzających ruiny Wilczego Szańca w Gierłoży postać Guderiana jest przypomnieniem, że ta kwatera była miejscem, gdzie błyskotliwe umysły wojskowe i zbrodnicza ideologia funkcjonowały jako jeden, spójny system.

Warto sięgnąć po bibliografię i słownik na stronie Wilczego Szańca, by lepiej zrozumieć tło epoki, a także poznać sylwetki innych dowódców i postaci związanych z kwaterą – bo historia tego miejsca to nie jeden człowiek, lecz cały krąg ludzi, którzy w nim decydowali o losach milionów.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o Heinza Guderiana

Kim był Heinz Guderian?

Heinz Guderian (1888–1954) był niemieckim generałem i pionierem nowoczesnej doktryny pancernej. Stworzył koncepcję blitzkriegu – skoncentrowanego użycia wojsk pancernych ze zmotoryzowanym wsparciem piechoty i lotnictwa. Był autorem przełomowej książki Achtung Panzer! (1937), dowodził pancernymi grupami uderzeniowymi w Polsce, Francji i ZSRR, a od 1944 roku pełnił funkcję szefa Sztabu Generalnego Wojsk Lądowych.

Co to jest blitzkrieg i jaki był wkład Guderiana?

Blitzkrieg to doktryna błyskawicznej wojny pancernej, polegająca na skoncentrowanym użyciu czołgów ze zmotoryzowaną piechotą i lotnictwem, by przebić się przez linię wroga i siać chaos na jego tyłach zanim zdąży zareagować. Guderian był głównym propagatorem tej koncepcji w Niemczech – rozwinął ją w Achtung Panzer! i wcielił w życie podczas kampanii w Polsce i Francji.

Czy Guderian odwiedzał Wilczy Szaniec?

Tak, bardzo regularnie. Po mianowaniu szefem Sztabu Generalnego Wojsk Lądowych 21 lipca 1944 roku Guderian uczestniczył w codziennych naradach wojennych w Wilczym Szańcu w Gierłoży. Historyczne źródła wskazują go wśród stałych uczestników narad Hitlera w kwaterze – obok Keitla i Jodla.

Dlaczego Guderian został zwolniony ze stanowiska w 1945 roku?

Guderian był coraz częściej w otwartym konflikcie z Hitlerem o strategię wojenną. Domagał się wycofania wojsk z Kurlandii i Norwegii, by wzmocnić zagrożony front wschodni, oraz odwołania ofensywy w Ardenach. Hitler wielokrotnie odmawiał. 28 marca 1945 roku, po kolejnej burzliwej kłótni, Hitler odesłał go na przymusowy urlop.

Czy Guderian był zbrodniarzem wojennym?

Formalnie nie został skazany – zwolniono go z obozu jenieckiego bez wyroku w 1948 roku. Jednak historycy wskazują, że jednostki pod jego dowództwem wykonywały zbrodniczy rozkaz o komisarzach, że był obecny przy wydaniu przez Hitlera rozkazu wymordowania mieszkańców Warszawy w sierpniu 1944 roku, i że przewodniczył „Sądowi Honorowemu” przekazującemu oficerów na śmierć.

Czym jest książka Achtung Panzer! i dlaczego jest ważna?

Achtung Panzer! to książka Guderiana wydana w 1937 roku, będąca manifestem nowoczesnej doktryny pancernej. Guderian wykładał w niej koncepcję skoncentrowanego użycia czołgów jako samodzielnej siły uderzeniowej. Stała się biblią dowódców pancernych na całym świecie – z jej teorii czerpali m.in. Patton i Montgomery.

Jaką rolę odegrał Guderian w zamachu na Hitlera 20 lipca 1944?

Guderian nie wziął udziału w zamachu na Hitlera w Wilczym Szańcu – choć był wcześniej kontaktowany przez spiskowców, odmówił współpracy. Nazajutrz po zamachu Hitler mianował go szefem Sztabu Generalnego. Guderian przewodniczył też „Sądowi Honorowemu”, który usuwał z armii oficerów podejrzanych o udział w zamachu.

Dlaczego Guderian nie stanął przed sądem za zbrodnie wojenne?

Guderian poddał się wojskom amerykańskim w maju 1945 roku i był przetrzymywany jako jeniec do 1948 roku. Alianci zdecydowali się nie stawiać go przed sądem – prawdopodobnie z uwagi na jego potencjalną przydatność jako eksperta wojskowego w warunkach zimnej wojny. Nie był też formalnie powiązany z SS ani Einsatzgruppen, co utrudniało postawienie mu zarzutów.

Co Guderian napisał w swoich pamiętnikach i dlaczego są krytykowane?

Pamiętniki Panzer Leader (Wspomnienia żołnierza), wydane w 1951 roku, stały się bestsellerem. Historycy krytykują je za celowe przekłamania: Guderian wyolbrzymił własną rolę w tworzeniu doktryny pancernej, przemilczał finansowe przekupstwa ze strony Hitlera, pominął kwestię zbrodni wojennych i przedstawił siebie jako apolitycznego technika wojskowości.

Czym zasłynął Guderian podczas kampanii francuskiej 1940 roku?

Podczas kampanii francuskiej w maju 1940 roku Guderian dowodził XIX Korpusem Pancernym, który był ostrzem planu Sichelschnitt. Jego czołgi przebiły się przez Ardeny, dokonały przełamania pod Sedanem i w błyskawicznym tempie dotarły do kanału La Manche, odcinając całe alianckie zgrupowanie w Belgii. To przełamanie Guderiana zadecydowało o klęsce Francji.

Źródła i literatura

• Encyclopaedia Britannica – Heinz Guderian (biografia, kariera, doktryna pancerna)
• Wikipedia – Heinz Guderian (szczegółowa biografia, zbrodnie wojenne, pamiętniki)
• World War II Database – Heinz Guderian (kampanie i rola na froncie wschodnim)
• Wikipedia – Wola massacre (rozkaz wymordowania Warszawy z udziałem Guderiana)
• Warfare History Network – The Soviet Winter Offensive (rola Guderiana jako szefa Sztabu w końcowej fazie wojny)